Γράμμα απ’ την Ιστανμπούλ: αναγνώστης Μπακλαβατζίογλου

“Κύριε Ζορμπά,

έχουν περάσει μόλις έξι μήνες από την επίσκεψη του Υπουργού Εξωτερικών της Δημοκρατίας της Τουρκίας στη Θράκη. Ήταν τότε που ο κ.Αλί Μπαμπατζάν («Πρώτο Θέμα», 9/12/2007) κατά την εκεί περιοδεία του δεν άφησε την ευκαιρία να προκαλέσει, μιλώντας γιά «τουρκική μειονότητα», αποκαλώντας μαθητές σχολείου της Κομοτηνής «αδέρφια τούρκους», επισκεπτόμενος την παράνομη Τουρκική Νεολαία Κομοτηνής και τον μη-αναγνωρισμένο από το ελληνικό κράτος «Mουφτή». Δεν μας εκπλήσει καθόλου.

Άλλωστε εδώ και χρόνια, ερχόμενη σε πλήρη αντίθεση με την ιστορική πραγματικότητα, «παραφυεί» μιά σωβινιστικού τύπου προσπάθεια, εκπορευόμενη απ’ την Άγκυρα - και υποστηριζόμενη από ορισμένους εν Ελλάδι αυτόκλητους υποστηρικτές της - να βαφτιστεί ως «τουρκική» η μουσουλμανική μειονότητα των ελλήνων πολιτών της Θράκης. Η ιστορική πραγματικότητα, όμως, δε συμφωνεί με τους επίδοξους νονούς (τόσο το χειρότερο γι’ αυτήν, θα μου πείτε).

Πρώτον, η Συνθήκη της Λωζάνης (24 Ιουλίου 1923) είναι αυτή που καθορίζει το status quo της μειονότητας στη Θράκη. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το άρθρο 2 της Συνθήκης, «θέλουν θεωρηθεί ως Μουσουλμάνοι κάτοικοι της Δυτικής Θράκης πάντες οι Μουσουλμάνοι οι εγκατεστημένοι στην περιοχή ανατολικώς της μεθορίου γραμμής της καθορισθείσης το 1913 δια της Συνθήκης του Βουκουρεστίου». Επιπλέον, στα άρθρα 37-45, στα οποία γίνεται ειδική μνεία γιά την από Ελλάδος και Τουρκίας «προστασία των Μειονοτήτων» και υπάρχει σαφής αναφορά στις «ευρισκόμενες στην Ελλάδα μουσουλμανικές μειονότητες». Η Συνθήκη της Λωζάνης, λοιπόν, ομιλεί γιά μειονότητες με θρησκευτικό - και όχι εθνολογικό - χαρακτήρα. Ο χαρακτηρισμός τουρκική αναφορικά με τη μειονότητα της Δυτικής Θράκης, συνιστά ξεκάθαρη παραβίαση των συμφωνηθέντων του 1923 και προκαλεί απορίες γιά τους στόχους που εξυπηρετεί.

Η Συνθήκη της Λωζάνης δεν προσέδωσε τυχαία στη μειονότητα που εγκαταστάθηκε, κατά την ανταλλαγή πληθυσμών, στη Δυτική Θράκη το χαρακτηρισμό “μουσουλμανική”. Όπως αναφέρει ο Σ.Μηναϊδης στην πραμάτεια του με θέμα «Η Θρησκευτική Ελευθερία των Μουσουλμάνων στην Ελληνική Έννομη Τάξη», ο όρος μουσουλμανική μειονότητα «επιλέχθηκε με γνώμονα την ειδική και συγκεκριμένη σημασία που κατείχε ο ισλαμισμός στην εποχή», ενώ ταυτόχρονα «δεν περιείχε έντονα στοιχεία πολιτικής επήρειας, όπως οι εθνικές μειονότητες, που θα δημιουργούσαν περιπλοκές και οξύτητες στις σχέσεις των συμβαλλομένων». Αυτό πρακτικά σήμαινε πως οι εγγυήσεις (διεθνείς, εσωτετικές) γιά τη συλλογική αυτοργάνωση της μουσουλμανικής μειονότητας θα την καθιστούσαν «αυτενεργή κοινωνική ομάδα». Αργότερα δε, ο θρησκευτικός προσδοιορισμός της μειονότητας επιβεβαιώθηκε από τη Μεικτή Επιτροπή γιά την ανταλλαγή των πληθυσμών, η οποία και αποφάνθηκε στις 31 Μαϊου 1927, ότι στην ερμηνεία του όρου “μουσουλμανική θρησκεία” στο άρθρο 1 της Συνθήκης της Λωζάνης, «δε λαμβάνεται υπ’ όψιν η φυλή». Ως εκ τούτου, ο χαρακτηρισμός της μειονότητας ως τουρκικής έχει σκοπό να αφαιρέσει αυτόν τον χαρακτήρα αυνεργούς κοινωνικής ομάδας της ελληνικής κοινωνίας, μετατρέποντας την σε εθνοτική μειονότητα εξυπηρέτησης των γεωπολιτικών συμφερόντων της Άγκυρας στην περιοχή. Επιπλέον όμως, ο χαρακτηρισμός — εκ μέρους της Τουρκίας (και των εν Ελλάδι αυτόκλητων υποστηρικτών της)— των μουσουλμάνων της Δυτικής Θράκης ως «τουρκικής» μειονότητας, παραβλέπει τις φυλετικές τους ιδιαιτερότητες, κάθε μια από τις οποίες εκφράζει ιστορικά προσδιορισμένες σχέσεις, που έχουν για κάθε εποχή και κοινωνία ειδική σημασία και περιεχόμενο. Οι φυλετικές, γλωσσικές και πολιτισμικές διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των τουρκογενών πληθυσμών στη Δυτική Θράκη και των πομακικής, αθιγγανικής, κιρκάσιας καταγωγής ή της ομάδας των κιζιλμπάσηδων, δεν ευνοεί την επιδιωκόμενη από την τουρκική πολιτική, απόδοση της εθνολογικής «ομοιογένειας» τους (Σ.Μηναϊδης, Μέρος Τρίτο, Κεφάλαιο Α’, Γ2).

Κύριε Ζορμπά,

Οι επίδοξοι νονοί της Θρακικής μειονότητας χρησιμοποιούν ένα ακόμη αίωλο επιχείρημα: τον αυτοπροσδοιορισμό. Αγνοούν, όμως, δύο πράγματα: πρώτον, η μειονότητα της Θράκης ποτέ δεν έχει εκφραστεί μαζικά (π.χ. άτυπο δημοψήφισμα) υπέρ του αυτοπροσδοιορισμού της ως «τουρκική», κάτι που εκπορεύεται μονάχα από συγκεκριμένους κύκλους (βλέπε: τουρκικό προξενείο, τουρκική Ένωση Ξάνθης κλπ). Δεύτερον, έστω και αν μέρος του πληθυσμού της περιοχής αυτοπροσδοιορίζονται ως Τούρκοι αυτό δεν είναι αποτέλεσμα ελεύθερης βούλησης (κάτι που απατείται από το άρθρο 3 της Σύμβασης γιά την προστασία των εθνικών μειονοτήτων που είχε υιοθετήσει το Συμβούλιο της Ευρώπης το 1995) αλλά αποτελεί προϊόν πίεσης εθνικιστικών ομάδων που λειτουργούν γιά λογαριασμό της κυβέρνησης της Άγκυρας (Δ.Καραχάλιος, Αντίβαρο, 8/10/2003).

Εδώ λοιπόν τίθεται ένα ζήτημα: πως είναι δυνατόν αυτοί που θεωρούνται «πολέμιοι» του εθνικισμού να προωθούν πολιτικές που όχι μόνο δεν εναντιώνονται στην ανάπτυξη εθνικιστικών ιδεολογιών στην περιοχή, αλλά ενισχύουν αποσχιστικές (τύπου Κοσόβου) και επεκτατικές βλέψεις κατά της ελληνικής Θράκης; Οξύμωρο πράγματι. Σε μιά παλιά δήλωση του ο κ.Γιασάρ Μεμέτογλου, πρώην βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας στην Κομοτηνή, σε συνέντευξη στα ΝΕΑ, στις 13 Μαρτίου 1984, εξηγεί με ευχάριστη ειλικρίνεια πως «…από την πλευρά της η Τουρκία χρησιμοποιεί το μειονοτικό θέμα της Θράκης όσο μπορεί και το εκμεταλλεύεται για την πολιτική της απέναντι στην Ελλάδα». Kαι την Τουρκία τη δικαιολογώ απολύτως - κοιτά να εξυπηρετήσει τα γεωπολιτικά της συμφέροντα. Οι εν Ελλάδι, όμως, υποστηρικτές του «ετσιθελικού» και παράλογου «εκτουρκισμού» των μουσουλμάνων συμπολιτών μας της Θράκης, τι ρόλο παίζουν; Της αρκούδας που χορεύει όταν το κατεστημένο της Άγκυρας χτυπά το ντέφι;”