Η εντός των τειχών Eνδοτικότητα

Διαβάζοντας ένα ενδιαφέρον βιβλίο* που περιλαμβάνει αρθρογραφία και ομιλίες (1990-’92) του τότε βουλευτή Θεσσαλονίκης του ΠΑ.ΣΟ.Κ. και νυν προέδρου της Δημοκρατικής Αναγέννησης, Στέλιου Παπαθεμελή, ανακάλυψα ορισμένα κείμενα που σήμερα μοιάζουν, πράγματι, επίκαιρα - έστω κι’ αν γράφτηκαν στις αρχές τις δεκαετίας του ‘90. Αντιγράφω αυτούσιο, λοιπόν, ένα σχετικό άρθρο του Στ. Παπαθεμελή - δημοσιευμένο στο “Βήμα” - που αναφέρεται σε ένα διαχρονικό πρόβλημα της νεότερης ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και φέρει τον εύγλωττο τίτλο “Η εντός των τειχών Ενδοτικότητα”.

Ενδημεί, ως μη ώφειλε, τον τελευταίο καιρό μια έρπουσα σύγχυση σε ζητήματα τα οποία, νομίζω, είναι ξεκάθαρα. Με αφορμή το θέμα των Σκοπίων γράφονται και λέγονται πράγματα που συχνά θυμίζουν την οδυνηρή διαπίστωση του Θουκυδίδη (ΙΙΙ, 82, 4) ότι πολλοί «και την ειωθυίαν αξίωσιν των ονομάτων ες τα έργα, αντήλλαξαν τη δικαιώσει» - ακόμη δηλαδή και τη συνηθισμένη σημασία που είχαν οι λέξεις γιά της πράξεις την άλλαξαν κατά πως τους βόλευε.

Καθ’ όσον όμως οι πάντες γνωρίζουν, ουδείς αμφισβήτησε τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας, την ανάγκη κατεπείγουσας εσωτερικής ανασυγκρότησής μας, την ενίσχυση της εθνικοαμυντικής μας ικανότητας, τη διεύρυνση των διεθνών ερεισμάτων μας, τη γνώση και την επίγνωση του διεθνούς περιβάλλοντος. Κατ’ ακολουθίαν, η εκστρατεία εναντίον φανταστικών πολεμίων, δήθεν απομονωτιστών, αντιευρωπαϊστών, εθνικιστών καταντά κωμική. Αλλά και επικίνδυνη. Περί τίνος λοιπόν πρόκειται; Απλούστατα ορισμένοι, δυστυχώς και από τους τα πρώτα φέροντες, δεν συνειδητοποίησαν ότι κλειδί και ουσία στην υπόθεση των Σκοπίων είναι το όνομα “Μακεδονία”. Αυτού του “ρεύματος” επικεφαλής είναι φευ ο Πρωθυπουργός (σ.σ: Μητσοτάκης). Αλλά αυτό που δεν κατανοούν οι Ελλαδικοί, το γνωρίζουν άριστα οι κάθε λογής “προστάτες” των γειτόνων μας. Ενώ προσποιούνται ότι τους ξενίζει η δική μας εμμονή στην εξάλειψη του ονόματος, επιχειρούν να μας επιβάλλουν τη δική τους εμμονή στη διατήρηση του. Γιατί; Διότι απλούστατα γνωρίζουν αυτό που οι δικοί μας “ρεαλιστές” αγνοούν: τη σημασία, την αξία και τη χρησιμότητα του όρου “Μακεδονία”.

Όσοι σχεδιάζουν την πολιτική των δυνάμεων και των υπερδυνάμεων σπουδάζουν και χρησιμοποιούν Ιστορία. Τι διδάσκει αυτή: σε όλες τις φάσεις του λεγόμενου Μακεδονικού ζητήματος, και όταν αυτό ως τους βαλκανικούς και τον Α’ παγκόσμιο πόλεμο υπήρξε κομμάτι του Ανατολικού ζητήματος, και στις έκτοτε νεκραναστάσεις του, το εργαλείο των εχθρών του Ελληνισμού είναι πάντα το όνομα “Μακεδονία”. Το σύνθημα «Η Μακεδονία στους Μακεδόνες» (τότε χωρίς εθνολογική έννοια) είναι το κύριο όπλο του πανσλαβισμού και του βουλγαρικού μεγαλοϊδεατισμού γιά τη διέξοδο τους στο Αιγαίο, ως τη συνθήκη του Βουκουρεστίου (1913) και ξανά μετά από αυτήν ως τη συνθήκη του Νεϊγί (1920). Στο μεσοπόλεμο η ίδια σκυτάλη περνάει στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα (Βαλκανική Κομμουνιστική Ομοσπονδία 1921, Τρίτη Διεθνής, Έκτακτο συνέδριο του Κ.Κ.Ε. 1924), που βυσσοδομεί γιά ενωμένη και ανεξάρτητ Μακεδονία «χάριν της ειρήνης στα Βαλκάνια και ενάντια στα σχέδια των ιμπεριαλιστών και της μπουρζουαζίας». Από το 1944 το παιχνίδι περνάει στον Τίτο και ο φιλόδοξος “Στάλιν των Βαλκανίων” στήνει τα ψευδεπίγραφα: κράτος, έθνος και γλώσσα των Σκοπίων στην ίδια πάντοτε λογική και με την εξίσουν ίδια προοπτική της τάχα “διαιρεμένης” και πάντοτε προς συγκόλληση Μακεδονίας.

Ο μύθος περί “διαιρεμένης Μακεδονίας” είναι σλαβικό εφεύρημα. Η Μακεδονία δεν υπήρξε κράτος με τη σύγχρονη έννοια του όρου, όπως η Κύπρος, γιά να διαιρεθεί. Και φυσικά δεν υπήρξε ποτέ έθνος με την οιανδήποτε έννοια, για να είναι διαιρεμένο, όπως σήμερα το παλαιστινιακό έθνος. Η Μακεδονία είναι έννοια καθαρά ελληνική γεωγραφική, η οποία σε διάφορες ιστορικές περιόδους είχε και διαφορετικά όρια. Άλλα ήταν τα σύνορά της επί Αρχελάου. Διαφορετικά επί Φιλίππου. Ακόμη ευρύτερα επί Αλεξάνδρου του Μεγάλου. ‘Αλλα επί των επιγόνων του. Και στο Βυζάντιο το “θέμα” της Μακεδονίας περιελάμβανε όλον το σημερινό ελλαδικό χώρο μαζί με τη Θράκη. Είναι σαφές ότι όλα αυτά τα πολιτικά επινοήματα χρησιμοποιούν την ιδιοποίηση του ονόματος γιατί αποβλέπουν στο περιεχόμενό του. Και εδώ είναι το κλειδί της ερμηνείας: προς τι οι σημερινοί “νονοί” των Σκοπίων επιμένουν το “ανάστημά” τους να ονομάζεται Μακεδονία. Δεν είναι Σκοπιανοί που κόπτονται να λέγονται Μακεδόνες. Αυτοί γνωρίζουν, εκτός ελαχίστων που τελούν υπό πλύση εγκεφάλου, ότι δεν είναι. Και γνωρίζει τι είναι ο καθένας τους. Τα “αφεντικά” όμως επιθυμούν να έχουν εργαλείο διαμελισμού της Ελλάδας (ίσως και της Βουλγαρίας, γιατί μπορεί να λειτουργήσει και έτσι). Και αυτό είναι το όνομα “Μακεδονία”. Τα Σκόπια, χωρίς αυτό (σ.σ το όνομα), είναι φίδι χωρίς δηλητήριο. Επομένως αβλαβή γιά την Ελλάδα. Και μεταμορφώνονται αυτόχρημα σε δηλητηριώδη οχιά με αυτό.

Μια αέναη δαμόκλειος σπάθη επάνω από τα κεφάλια μας. Ποιός και πότε θα τη χρησιμοποιήσει, δεν έχει σημασία. Το 1948 ο βρετανός πρέσβης στην Αθήνα αξιώνει απ’ το Σοφούλη να μη θέσει Κυπριακό γιατί η Αγγλία θα βγάλει τότε Μακεδονικό. Και επιβάλλεται. Το 1950 η αμερικανική κυβέρνηση “εκνευρίζεται” από την άρνηση του Πλαστήρα να ανταλλάξει πρεσβευτές με τον Τίτο πριν αυτός καταργήσει το ψευδομακεδονικό κατασκεύασμα του και ο υφυπουργός Χάρε ζητάει “κάποιος από τους δυο να υποχωρήσει”. Και φυσικά επιβάλλει τις οίδε με ποιά μέσα στην Ελλάδα να υποχωρήσει. Αμερικανοί και Ευρωκοινοτικοί είναι ολοφάνερο ότι πιέζουν (αν χρειάζεται πίεση) τον κ.Μητσοτάκη να ενδώσει “στην αναγνώριση της Μακεδονίας, με το όνομα της ή κάποιο άλλο παραπλήσιο” (τα εισαγωγικά είναι της επιστολής Μπέικερ). Και εκείνος “σαν έτοιμος από καιρό, σαν θαρραλέος, σαν που ταιριάζει…” είναι ώριμος να αποχαιρετήσει “την Αλεξάνδρεια (διάβαζε: Μακεδονία) που χάνει”. Ορισμένοι ίσως παρηγοριούνται με την ιδέα ότι ένας προσδοιορισμός στη Μακεδονία αλλάζει την εικόνα. Ολίγον Μακεδονία εντούτοις είναι εξίσου Μακεδονία. Μέσα στην αβρότητα του προεδρικού πρωτοκόλλου στο Λευκό Οίκο, με τις ηχηρές άνευ αντικρίσματος διακηρύξεις περί εγγυήσεων ξανατύλιξαν σε μια γυαλιστερή κόλλα τον Ελληνισμό.

Αν το 1950 δεν υποχωρούσαμε, ο Τίτο θα είχε βρει άλλο όνομα γιά τα Σκόπια και σήμερα πρόβλημα δε θα υπήρχε. Αν ξανά υποχωρήσουμε τώρα, θα υποθηκεύσουμε το μέλλον της Μακεδονίας καθιστώντας το πρόβλημα τρισδιάστατο στο διηνεκές [...]. Οι θεωρητικοί της ενδοτικότητας λανσάρουν το ιδεολόγημα της απομόνωση, αν δεν υποχωρήσουμε. Ένα σωρό χώρες όμως, εντός και εκτός Κοινότητας (σ.σ. Ε.Ε.), δεν υποχωρούν όταν δεν εξυπηρετούνται να εθνικά τους συμφέροντα. Δύο εύγλωττα παραδείγματα πείθουν περί του ακριβώς αντιθέτου: η Τουρκία και το Ισραήλ. Η πρώτη, αφού έσυρε τον Μπους σε εξαγγελίες “καταλύτη” στο Κυπριακό, προθεσμίες κλπ., τον άφησε σύξυλο να εκτεθεί. Το Ισραήλ, εξάλλου, ανένδοτο στις θέσεις του, παρά τις ικεσίες και όχι τις πιέσεις της υπερδύναμης, επιμένει ότι “καμία ισραηλινή κυβέρνηση δεν μπορεί να δεχθεί τους όρους που επιχείρησαν (οι Η.Π.Α.) να μας επιβάλλουν”. Ιδού, παραδείγματα προς μίμηση γιά τις ελληνικές κυβερνήσεις και γιά το ελληνικό λόμπι στις Η.Π.Α., που κατά τον Πωλ Τσόγκα, «αν συγκριθεί με το εβραϊκό, είναι εξαιρετικά αδύναμο και αξιοθρήνητο», ενώ «αν θέλουμε ένα λόμπι που να σημαίνει κάτι, τότε το Ισραήλ είναι το παράδειγμα».

Θα απομονωθούμε μόνον αν δε ξεμάθουμε να υποχωρούμε και αν δεν μάθουμε να διεκδικούμε. Θα πρόσθετα όμως ότι, αν πρέπει να παραδωθούμε, όπως στην πράξη μας συνιστούν, γιά να μην απομονωθούμε, είναι προτιμότερο χίλιες φορές να αμονονωθούμε! Η κυβέρνηση έδωσε εξαρχής εικόνα διχασμένης προσωπικότητας και πανικόβλητης υποχωρητικότητας. Με τέτοιες προϋποθέσεις είναι φυσικό να αξιώνουν Αμερικανοί και Ευρωπαίοι από τον κ. Μητσοτάκη, και όχι από τον κ.Γκλιγκόροφ (σ.σ. σήμερα από τον κ.Καραμανλή και όχι από τον κ.Τσερβενκόφσκι), υποχώρηση. Ο μεγαλύτερος εχθρός δεν είναι οι άλλοι, αλλά η εντός των τειχών ενδοτικότητα. Πανάρχαια αλήθεια (Θουκυδίδης ΙΙ, 87), «άνευ εύψυχίας ουδεμία τέχνη προς τους κινδύνους ισχύει» - χωρίς ευψυχία, καμία ικανότητα δεν μπορεί να εξουδετερώσει τους κινδύνους.

“Το Βήμα”, 29.3.1992.

* Στ. Παπαθεμελής, 1992, Αντεπίθεση. Προτάσεις γιά τα Εθνικά μας θέματα. Εκδόσεις Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη.